Nick Takkenberg

Weerwoord 01 · een bouwer reageert op de filosofen

Bang voor een chirurg die nog niet bestaat

Filosoof Alexandra Prégent promoveerde deze week in Leiden op emotionele privacy: wat gebeurt er met ons als AI onze emoties kan lezen? Goeie vraag. Verkeerde angst.

Zij zegt

Een chirurg meldt zich voor een operatie. Het systeem leest haar gezicht en stem en bestempelt haar als emotioneel instabiel. Haar werkgever zet haar aan de kant, terwijl ze prima kan opereren. Technologie die emoties leest, dwingt je iets bloot te geven dat van jou is.

Toekomstscenario uit het proefschrift van Alexandra Prégent · Universiteit Leiden, augustus 2026

Ik zeg

Heel eerlijk: het punt dat ze maakt heeft waarde. Maar het is ook luchtkastelen verkopen. Een AI-systeem dat doet wat het moet doen, komt nooit bij zo'n situatie uit.

Dat AI het wél zou kunnen, zou geweldig zijn. Dat houdt in dat we zorg goedkoper, beter en universeler kunnen leveren. Mensen zitten ook vol bias.

Ik zie het van dichtbij. Een non-winstgedreven organisatie waar ik middenin een bouw- en leertraject zit: de verkoop liep twee maanden terug terwijl de markt juist groeide, en niemand kon ze vertellen waarom. Wel stond iedereen klaar met losse abonnementen en pleisters. Wat er nodig was: eerlijk meten waar het wél aan ligt, een eigen AI-werkomgeving, en leren het zelf te doen. Een vangrail, geen abonnement. Dat is in het klein wat de staat in het groot zou moeten doen.

We zijn als maatschappij simpelweg te druk bezig met het zoeken van problemen om over te praten, in plaats van te handelen met de middelen die er zijn, in lijn met onze maatschappelijke principes. Met en voor elkaar. Die mindstate moet om.

Het VC-cowboy-aspect is iets dat de staat prima kan tackelen. En niet met een grijze-wollen-sokken-investmentfund, maar met een bedrijfsbouw-sectie die jonge mensen, wetenschappers en filosofen als katalysator gebruikt voor sterke ideeën met impact. In plaats van een vaag Amerikaans fonds dat volledig winstgedreven is.

Gevaar bestrijd je niet met regels, maar met kracht.

Stop met de markt ingewikkelder maken. Ga stimuleren, zodat je ethiek kunt meegeven en erop kunt selecteren.

Iedereen met een goed idee kan door AI dat idee letterlijk ontwikkelen. Maar de Nederlandse economie verwacht dat je als startupfounder sales, techniek, marketing, netwerk en rijke ouders meebrengt.

Laat toegang beginnen waar de staat haar burgers leert: educatie. Als extra uitstap van school. Nu filter je mensen op academisch presteren, terwijl de academie zelf door regelingen de versnelling van de markt niet kan bijbenen. Niet passen op school mag niet betekenen dat de weg naar jouw geluk dicht zit. Geef die weg economische compensatie en een uitkomst met maatschappelijke waarde.

Van je zwakte je kracht maken, zo stond Nederland bekend. Bij hoog water leer je dijken bouwen. Dus bouw ze: katalyseer de ideeën en geef ze de vangrail die ze nodig hebben. Maak handel weer aantrekkelijk en begrijpelijk om in te stappen, voor iedere Nederlander. Dat is het slingshot-effect: van ideeën naar bedrijven.

Terug naar Prégent. Haar punt heeft waarde: je binnenkant is van jou, en dat moet zo blijven. Maar bang zijn voor een chirurg die nog niet bestaat helpt geen ondernemer vooruit.

Wacht dus niet op Den Haag en niet op de filosofen. De middelen liggen er. Pak een echt probleem van je klant, bouw er iets voor, en schrijf op welke keuzes je daarbij maakt. Meer ethiek heb je niet nodig om te beginnen. Gevaar bestrijd je niet met regels, maar met kracht. En kracht bouw je.

Verder lezen

Hierna in Weerwoord